|
علوم اسلامی:
1-
تفسیر: مهم ترین
علم اسلامی، علم شناخت قرآن و تفسیر آیات قرآنی است. مهم
ترین کتابهای تفسیری شیعه عبارتند از تفسیر مجمع
المیزان از طبرسی و تبیان از شیخ طوسی و از تفاسیر اهل
سنت نیز تفسیر طبری و کشاف زمخشری می باشد.
2 -
حدیث: اقوال
پیامبر (ص) و امامان را حدیث می گویند. و بهترین
وسیله فهم قرآن است در کنار دانش علم حدیث، علم رجال
نیز کارش رسیدگی به ناقلان احادیث است. کتاب کافی از
یعقوب کلینی، التوحید از شیخ صدوق و از اهل سنت صحیح
بخاری و صحیح مسلم را می توان اشاره کرد.
3-
فقه: که شامل سه
بخش عقاید فقه و اخلاق است و در هر مذهب بزرگان زیادی
چه از اهل سنت و چه شیعه در این ضمینه منشأ خدمات
شایانی بودند.
4-
فلسفه و کلام: مسلمانان موظف بودند که
اصول دین خود را بر برهان و استدلال بپذیرند و مبانی
این استدلال های عقلی در قرآن و احادیث است. از مهمترین
فلاسفه اسلامی می توان از
ابو علی سینا و
فارابی نام برد .
علوم ادبی:
از مهمترین رشته های علوم
ادبی مسلمانان، دانش صرف و نحو است و پیدایش این علوم
رعایت درست خواندن قرآن و شناخت صحیح معانی قرآنی بوده
است. بنیان گذار نحو حضرت علی(ع) است که به شاگردش ابوالاسود دئلی تعلیم داد. سیبویه نحوی که قبر وی در محله
ی سنگ سیاه شیراز معروف است، نخستین کتاب نحو عربی را
به نام الکتاب سیبویه تألیف کرد. اولین مجموعه
فرهنگ لغات را خلیل ابن احمد به سال 175 هجری قمری به
نام العین نگاشت و بسیاری از لغات فارسی
در زبان عربی رواج یافت و کتاب های پهلوی مانند خدای
نامه و کار نامه و کلیله و دمنه به زبان عربی ترجمه
گردید. و رسم الخط عربی اسلامی در ایران پذیرفته شد. روزبه ملقب به ابن مقفع کتاب
کلیله و دمنه را به
عربی برگرداند و کتاب خدای نامه را در زبان عربی به
نام سیرالملوک ترجمه کرد.
ابونواس
اهوازی شاعر نابینای زمان هارون الرشید بود.
تاریخ:
تاریخ نگاری از دانش های
مورد توجه مسلمین و بخش عمده ای از قرآن را شامل می
شود. اولین سیره ای که سیره رسول الله به نگارش در آمد
سیره ی ابن اسحاق است. و در قرون سوم و چهارم کتاب هایی
چون تاریخ یعقوبی مروج الذهب نوشته مسعودی،
اخبارالطوال نوشته دینوری تألیف شدند که مفصل ترین
آنها در اواخر قرن سوم تاریخ طبری است و در دوره های
بعدی قاضی جورجانی و عطا ملک جوینی و خواجه رشیدالدین فضل الله و حمد الله
مستوفی از مورخان دوره ی مغول محسوب می شوند. در
دوره ی تیموری نظام الدین شامی و شرف الدین علی یزدی
هر کدام ظفرنامه در تاریخ فتوحات تیمور نوشته اند و
حافظ ابر و صاحب کتاب زبدة التواریخ است و محمد ابن
خاوند ملقب به میرخواند کتاب ارزشمند تارخ روضة الصفا
را نگاشته است.
جغرافیا:
مسلمانان برای شناخت قبله و
محیط اطراف خود با این دانش آشنا شدند و با آثار
یونانی این دانش را کامل کردند. یعقوبی کتاب البلدان
در قرن سوم را نگاشت و در قرن سوم و چهارم المسالک
والممالک توسط ابو زید. برخی از روی یک اطلس قدیمی
اسلامی بر اساس کتاب بطلمیوس نوشته شد و الجیهانی وزیر
امیر اسماعیل سامانی کتابی در مورد جغرافیای کشورهای
همسایه نوشت.
مهمترین جغرافی دانان
عبارتند از : اصطخری ،جیهانی ، مقدسی ، و ابن حوقل.
پزشکی:
مسلمانان آثار بقراط و
جالینوس را ترجمه کرده و با تحقیقات و مطالعه بر وسعت
علوم پزشکی افزودند و از قرآن و سنت رسول الله (ص) و
نیز احادیث امامان شیعه، نکات طبی در حد بهداشت جسمی
و روحی نیز استفاده نمودند. اولین اثر مسلمین در این
زمینه کتاب فردوس الحکمه از علی طبری است و محمد ابن
ذکریای رازی شاگرد همین دانشمند است. رازی اثر
الحاوی خود در بیست جلد در علم پزشکی نگاشته است. بعد
از او علی ابن عباس کتاب الملکی را نگاشته است. ابن
سینا در علم پزشکی کتابی به نام قانون به جامعه اسلامی عرضه
کرد. بیمارستان عضدی بغداد تا زمان حمله مغول به معالجه
و آموزش پزشکی مشغول بود. بیمارستان نورالدین در شام
سه قرن بدون دست مزد به معالجه بیماران مشغول بوده است.
ریاضیات:
این علم سه بخش
حساب،
جبر و
مثلثات و در یک بخش
فرعی موسیقی را
شامل می شود. اولین دانشمند اسلامی محمدبن موسی
خوارزمی بود کتاب او به نام الکتاب الجبر و المقابله
اثری در دانش جبر بوده و کلمه لگاریتم از نام او
گرفته شده است.
مهم ترین دانشمندان ریاضی
دان مسلمان عبارتند از : ابوالعرفاء لوزجانی ،
ابن هیثم و ابوسهل کوهی .
علم نجوم:
پیشرفت ریاضیات در میان
دانشمندان اسلامی توانست به دانش نجوم کمک کرده و در
محاسبات آنها را از دقت بیشتری برخوردار سازد.
مهم ترین منجمان مسلمان
عبارتنداز : محمد الفزاری است که در قرن دوم
می زیسته است و موسی بن شاکر خوارزمی منجم نامی
عصر مأمون بود که به وسیله پسران خود مساحت دور زمین
را پیدا کرد. ابو معشر منجم، در قرن سوم کتاب مخدل الی
احکام النجوم را تألیف کرد.
وسایلی نجومی در دوره
اسلامی( اسطرلاب وزیج )
فیزیک و شیمی :
دانش طبیعیات نیز در بین
مسلمانان مطرح بود. ابن هیثم مسائل نور شناسی یا علم
المناظر را نگاشت و شیمی به نام دانش کیمیا توسط
جابر بن حیان که شاگرد امام جعفر صادق (ع) بود دنبال
می شد. ذکریای رازی کتابی تحت عنوان سر السرار در علم
شیمی یا کیمیا نگاشته است و ابن سینا درباره ترکیبات
داروی که در قانون نگاشته حدود 750 دارو را نام برده
است.
|
